(looking beyond sinan – respect to sinan photo competition catalogue 2008)

safranbolu evleri, 18. ve 19. yüzyıl osmanlı kent dokusunu günümüze kadar korumuş, UNESCO tarafından dünya kültür mirasi listesine alınmıştır. safranbolu merkezinde 18. ve 19.yy. ile 20.yy. başlarında yapılmış yaklaşık olarak 2000 geleneksel türk evi bulunmakta, bunların 800 kadarı da yasal koruma altındadır.

safranbolu‘ da evler birbirine yakın, sokaklar dardır. öyle ki, bazı sokaklarda yürürken yanınızdan araba geçeceği zaman zor durumda kalabilirsiniz.

tüm evler kendilerine göre merkezde bulunan halka açık binalara (camiler, tarihi eserler vb) dönüktür. hiçbir evin manzarası diğer ev yüzünden kapanmaz.

evlerin yakın plan cepheleri sağır cephe, uzak plan cepheleri ise açık ve birbirlerini izleyecek şekilde konumlandırılmıştır. osmanlı döneminde, safranbolu evleri, yumurta akından yapılırmış, bu da depreme karşı uzun süre dayanıklılığı sağlamış.

safranbolu evlerinin boyutunu ve biçimini belirleyen unsurlar arasında çok nüfuslu büyük aile yapısı, yağışlı iklim, kültürel ve maddi zenginlikler sıralanabilir. doğa-insan-ev; sokak-ev, sokak-çarşı ilişkileri son derece düzenli ve dengelidir. evlerin yapımında taş, kerpiç ahşap ve kiremit kullanilmistir. bahçeler sokaktan taş duvarlarla ayrılmıştır.

evlerin dışarıya kapalı olmasındaki etkenler arasında din faktörü ve geleneklerin başlıca rol aldığı söylenebilir. bu yüzden ev içi ve bahçeler yüksek duvarlarla ayrılmıştır, pencereler kafeslidir. safranbolu evlerinde de afyon evlerinde olduğu gibi cepheye hareketlilik veren çıkmalar vardır, evlerin pencereleri dar ve uzun biçimde tasarlanmıştır.

afyon ya da uzun ismiyle afyonkarahisar, bozkır özelliğinde anadolu’ nun iç kısımlarında bulunan kurak ve kayalık bir şehrimiz. jeotermal enerji kaynaklarıyla ünlü olan afyon, geçmişten süregelen ilginç mimarisini en iyi evlerinde gösteriyor. yapım tarihleri itibariyle coğunluğu 1900′ lü yılların başlarına ait olduğu bilinen evlerin en yeni olanı 1912 yılına ait. bunun sebebi ise 1902 yılında afyonda çıkan büyük yangın olarak görülmekte (yaklaşık olarak 1300 kadar evin yandığı tespit edilmiş)

iç kısımlara özgü, beypazarı, safranbolu gibi bölgelerdeki ev mimarisine çok paralel tasarımları ve uygulamaları görebileceğimiz afyon‘ da evler; alt katlar belirli bir yüksekliğe kadar kesme ve moloz taş yığma, üst kısımlar ise çatıya kadar ahşap karkas kerpiç veya tuğla dolgulu olarak inşa edilmiş.

afyon merkezdeki araştırması yapılan evlerin tümü tescil edilerek koruma altına alınmış. afyon evlerinin mimari özellikleri ile oldukça gösterişli olduğu görülmekte. avlu kültürü olmadığı için evlerin ön cepheleri direkt olarak sokağa açılmakta. afyon evlerindeki çıkmalar yapıya estetik bir değer kazandırmış. çıkmalar, manzaraya yönelmek veya yer kazanmak için, üst katlardan altı boş olarak dışarıya doğru taşırılarak tasarlanmış.

afyon sokakları da, evleri gibi bir anlamda samimi, diğer yönden de mahremiyete önem verecek şekilde düzenlenmiş. osmanlı ev mimarisinde önemli olan evin etrafına mahremiyeti perçinlemek için bol ağaç dikme işlemi, afyon’ daki kurak iklim nedeniyle pek uygulanamamış olsa da pencerelerin ve evlerin yatak odalarının içeride konumlandırılmasında kısmen buna dikkat edilmiş.

kent merkezindeki geleneksel evlerden bir kısmı fazla bozulmadan günümüze kadar ulaşmış, ancak bazı evlerdeki orijinal kapılar güvenlik unsuru dikkate alınarak nitelik ve estetik açısından hiçbir değer taşımayan basit metal kapılarla yer değiştirmiş.

kışları kurak ve soğuk geçen, kayalık bölgede bulunan afyon şehir merkezi eski yapısını ve mimarisini korurken, modern kentleşme şehrin dışına özellikle çevreyolu boyunca yayılmaya devam ediyor.